Artykuł

27 styczeń 2015

Muzeum narracyjne. Media i metody budowania opowieści. Spotkania w ramach cyklu seminariów pt. "Nowoczesne muzea i galerie".

Kategoria: Konferencje, XXw, Wykłady, Spotkania, Holocaust, Projekty otwarte - zgłoszenia, Projekty badawcze, Debaty, Aktualności, Historia i pamięć

 

1 kwietnia 2015 roku na terenie Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie odbędą się 22 seminaria w cyklu NOWOCZESNE MUZEA I GALERIE pt. MUZEUM NARRACYJNE. MEDIA I METODY BUDOWANIA OPOWIEŚCI

Program seminarium jest sumą doświadczeń środowiska muzealników w zakresie spektakularnych osiągnięć koncepcyjnych dla uzyskania efektu narracji w przekazie muzealnym. Po zakończeniu seminarium możliwe będzie zwiedzenie ekspozycji prezentowanych w Muzeum Historii Żydów Polskich

Program:

10:00 Wykład otwierający

prof. dr hab. Dariusz Stola, Dyrektor Muzeum Historii Żydów Polskich: Muzeum Polin: przyczyny sukcesu i wyzwania dla nowego muzeum narracyjnego.

Otwarcie wystawy stałej Muzeum Historii Żydów Polskich odbiło się bezprecdensowo szerokim echem w mediach polskich i zagranicznych. Chyba żadne wydarzenie kulturalne w Polsce nie przyciągnęło takiej uwagi. Od tego czasu muzeum jest powszechnie chwalone i tłumnie odwiedzane: w kilka tygodni odwiedziło je 70 tys. osób. Jakie są przyczyny tego sukcesu? Za co muzeum jest chwalone, a za co krytykowane? Jakie wyzwania stoją przed nim i jak na nie odpowiadać? 

10:45 Wykład wprowadzający: Formuła muzeów narracyjnych: obraz, narracja, pamięć (prof. dr hab. Dorota Folga-Januszewska, Prezydent Polskiego Komitetu Narodowego ICOM/UNESCO)

Zanim pojęcie muzeum zaczęło oznaczać instytucję publiczną, której materialne kolekcje prezentowane są po to, aby zwiedzającym dostarczyć przyjemności i wiedzy, było rozumiane jako miejsce studiów nad wybranymi, teoretycznymi i literackimi zagadnieniami. Połączenie narracji i wywołania przy jej umiejętnym użyciu – obrazu zjawisk, zdarzeń, fenomenów – stanowiło przez stulecia istotę muzeum, które jeszcze do XVI wieku nazywane było Theatrum Mundi. Głębokie zmiany, jakie dokonały się w XVIII wieku doprowadziły do tego, że przez ponad dwieście lat (do końca XX wieku) utożsamiano muzeum przede wszystkim z kolekcją rozmaitych przedmiotów lub dzieł sztuki. Dopiero wprowadzenie przez Międzynarodową Radę Muzeów (ICOM/UNESCO) w latach 80. XX wieku zapisu o istocie dziedzictwa niematerialnego skłoniło muzealników na całym świecie do powrotu do koncepcji muzeum jako „kontekstu rozumienia zjawisk”, w którym materialne dziedzictwo zostaje przez kolejne pokolenia udostępnione w kontekście dostępnej wiedzy i pamięci.

Trzy pojęcia: obraz, narracja i pamięć – to kluczowe zagadnienia obszaru nazywanego psychologią muzealnictwa. Zrozumienie ich znaczenia w psychologii i fizjologii percepcji decyduje o jakości wystaw i działań edukacyjnych realizowanych przez muzea. Wprowadzające wystąpienie będzie poświęconego umówieniu mechanizmów , jakie mamy wrodzone i nabyte w wyniku doświadczeń indywidulanych i tradycji kultury, w tym języka i symbolicznych form obrazowych, mechanizmów wpływających bezpośrednio na umiejętne stosowanie wielo-zmysłowego komunikatu, którym w formie wizualnej, narracyjnej (tekstowej i dźwiękowej) oraz emocjonalnej posługują się współczesne muzea.

11:30 Wykład: Muzealnik, mistrz opowieści. Narracyjny fenomen muzeów (Michał Niezabitowski, dyrektor Muzeum Historycznego Miasta Krakowa)

Ostatnie 10 lat, a szczególnie minione 5 – lecie, przyniosło w Polsce nie notowaną nigdy wcześniej aktywność na polu inwestycji muzealnych. Początkiem tego procesu, który bywa nazywany „specjalnością polskiej transformacji ustrojowej”, było otwarcie w roku 2005 Muzeum Powstania Warszawskiego. Kolejne wielkie inwestycje to nowy gmach Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej, oddziały Muzeum Historycznego m. Krakowa; Fabryka Emalia Oskara Schindlera, ekspozycja w podziemiach Rynku Głównego, Exploseum - oddział Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, krakowski MOCAK i Muzeum Lotnictwa Polskiego, Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie, Muzeum Miasta Wrocławia, wystawa stała w Muzeum Mazowieckim w Płocku, Muzeum Jana Pawła II w Wadowicach. W najbliższej przyszłości, publiczności oddane zostaną kolejne kreacje muzealne, które już dzisiaj budzą wielkie zainteresowanie medialne: Muzeum Historii Polski, Muzeum Śląskie, Muzeum II Wojny Światowej, Muzeum Józefa Piłsudskiego, Muzeum Sybiru w Białymstoku. O kolejnych, planowanych i zapowiadanych inwestycjach trudno pisać, bo nie sposób ich na jednej stronie wyliczyć. Czasem może wydawać się, że nie kwestionowany sukces Muzeum Powstania Warszawskiego, wygenerował swoiste współzawodnictwo, nacechowane mniej lub bardziej dyskretnie dyskursem politycznym. W oczywisty sposób możemy też mówić o istotnym elemencie oddziaływania tych inwestycji na gospodarkę, są to bowiem bez wyjątku, przedsięwzięcia kilku dziesięciu lub kilkaset milionowe. Tworzy się zatem na naszych oczach nowy rynek, a wokół niego nowe podmioty gospodarcze, które specjalizują się w realizacjach muzealnych, obejmując swoją ofertą coraz częściej usługą całościową, na którą składa się także scenariusz i projekt plastyczny wystawy, a następnie jej wykonanie. W tym miejscu pojawia się pytanie, na które w najbliższych latach odpowiedź przyniesie życie, a która wynikać będzie z wielu zależnych i niezależnych od siebie czynników. Kim jest muzealnik i jaka jest jego rola w procesie kreacji muzealnej? Współczesne muzea powstają w nowoczesnym trybie otwartego konkursu na projekt, scenariusz i realizację projektu architektonicznego – budowlanego. Tym samym, większość procesu inwestycyjnego i niemal cały proces kreacji muzealnej pozostaje poza polem działania zespołu muzealnego. Powoduje to zepchnięcie muzealników do roli jedynie administratorów, użytkowników oddanej dla ich potrzeb nowej przestrzeni muzealnej. To musi przynieść w dłuższej perspektywie negatywne konsekwencje dla sensownego procesu budowy kadr muzealnych, które pozostaną jedynie odtwórcami zaprojektowanych i wybudowanych przez firmy zewnętrzne kreacji muzealnych. To może również przynieść negatywne konsekwencje dla merytorycznego poziomu nowych kreacji, istnieje bowiem zagrożenie, że warsztat zawodu muzealnika, jego znajomość problematyki i wyczucie fenomenu obiektu muzealnego, zostanie zastąpione przez współczynnik kosztów, które weryfikować będzie współczynnik atrakcyjności. W rezultacie możemy doczekać się kryzysu autentyczności, obecności zweryfikowanej wiedzy, stereotypizacji problemów i pauperyzacji treści. Trudno buntować się przeciw stosowaniu wobec nowych muzealnych inwestycji narzędzi prawnych. Z punktu widzenia finansów publicznych wystawa muzealna i nowy gmach muzealny to taka sama inwestycja jak linia tramwajowa i nowa siedziba dowolnego urzędu. I nie można tego aspektu lekceważyć. Potrzebne są zatem transparentne przetargi, konkursy, kosztorysy i harmonogramy ujęte w opisie przedmiotu zamówienia. Z innego punktu widzenia, nie będziemy się spierać czy ważniejszego – powiedzmy niezwykle istotnego, inwestycja muzealna to kreacja, która wymaga wiedzy i artyzmu. I jakkolwiek chcielibyśmy te pojęcia definiować, to oczywistym jest, że miejscem tej definicji nie jest pisane Prawo Zamówień Publicznych i nie pisane prawa rynku. Jeżeli zatem w napięciu pomiędzy twardymi wymogami prawa finansów publicznych i prawa budowlanego, chcemy dbać o wysoką artystyczną, merytoryczną, edukacyjną wartość muzealnych kreacji, to koniecznym jest znalezienie sposobu na harmonijną i partnerską współpracę pomiędzy działającymi na rynku firmami realizującymi nowe muzealne inwestycje i pracującymi w muzeach muzealnikami.

12:00 Prezentacja firmy realizujących koncepcję muzeum narracyjnego.

12:30 Przerwa

12:50 Mirosław Nizio, Nizio Design International: 

Wykład i konsultacje: Rozwiązania techniczne i architektoniczne, budujące historyczną, interaktywną narrację.

Konieczność równowagi pomiędzy techniką multimedialną a przekazem narracji: Czym są ekspozycje narracyjne. Jak punktu widzenia architekta wygląda proces projektowania i tworzenia tego rodzaju ekspozycji, czym różnią się z tej perspektywy od klasycznych ekspozycji. Czemu służą multimedia w ekspozycjach narracyjnych i jak się je wykorzystuje we współczesnym wystawiennictwie. Wykorzystanie multimediów w ekspozycjach muzealnych na przestrzeni ostatniej dekady – od Muzeum Powstania Warszawskiego do Muzeum Historii Żydów Polskich. Dwa przykłady ważnych i dużych ekspozycji, które bazują na multimediach. Multimedia vs przekaz narracyjny – zagrożenia, szanse i wyzwania w pracy architekta.

13:20 Wykład: Ewolucja tradycyjnych funkcji muzeum w narracyjne muzea multimedialne, na przykładzie muzeum Emalia Oskara Schindlera. (Kamila Ziółkowska-Weis, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie)

Kraków jest wielkim centrum muzealnictwa. Liczne zabytki, szczególnie cenne pod względem historycznym i architektonicznym, przyciągają rzesze turystów, a utworzone na terenie Krakowa trasy turystyczne w znacznym stopniu ułatwiają ich zwiedzanie. W wystąpieniu zaprezentowane zostaną nowe technologie multimedialne oraz projekt „ Wejdź Między Muzea- Wirtualne Muzea Małopolski”. Przedstawione zostaną także nowe technologie multimedialne oraz aplikacje mobilne MobiTrip oraz Treespot Kraków. Celem niniejszego wystąpienia jest pokazanie oddziału Muzeum Historycznego Miasta Krakowa – Fabryka Emalia Oskara Schindlera. Ponadto znajdą się w nim wyniki ankiety przeprowadzonej wśród 100 osób zwiedzających muzeum Fabryki Emalii Oskara Schindlera. Celem ankiety było dowiedzenie się o główny motyw przybycia osób do muzeum i jak ich zdaniem miasto promuje i zachęca turystów do odwiedzenia tego obiektu. W wystąpieniu zostanie omówione również znaczenie muzeów w XXI w. oraz działalność promocyjno-informacyjna muzeów na terenie Polski.

13:50 Case study: Europejskie Centrum Solidarności – jako nowa przestrzeń publiczna Gdańska.

Basil Kerski (dyrektor Europejskiego Centrum Solidarności), Patrycja Medowska, (zastępca dyrektora Europejskiego Centrum Solidarności)

14:20 Case study: Muzeum na kółkach:

Czym jest Muzeum na kółkach, czyli kilka słów o projekcie. Podróżująca wystawa edukacyjna Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN odpowiadająca na podstawowe pytania o kulturę i historię Żydów polskich. Wystawa, umieszczona w przenośnych kontenerach, odwiedza głównie miejscowości do 50 tys. mieszkańców oraz wybrane festiwale. Na wystawie znajdują się m. in. model żydowskiego miasteczka, kalendarium 1000 lat historii Żydów polskich, fragmenty wspomnień i wywiadów oraz elementy dla dzieci. „Muzeum na kółkach” daje lokalnym społecznościom możliwość nabycia podstawowej wiedzy o historii Żydów w Polsce i w ich miejscowości. Pozwala dzieciom i dorosłym poznać święta i zwyczaje dawnych sąsiadów. Muzeum na kółkach wspiera lokalnych liderów. Miasteczka, które odwiedza Muzeum na kółkach wybierane są w konkursie na koordynatorów lokalnych, którzy proponują i realizują 3-dniowy program edukacyjny towarzyszący wystawie w danej miejscowości. Projekt ma też wspierać lokalnych liderów i aktywistów, którzy poświęcają swój czas i środki dbając o dziedzictwo Żydów polskich. Współpraca z lokalnymi partnerami jest szczególnie ważna – wspólnie z Muzeum organizują wydarzenia towarzyszące wystawie, m.in. warsztaty, gry miejskie, koncerty i pokazy filmowe. Zwiedzanie wystawy i udział w zajęciach prowadzonych przez edukatorów są bezpłatne dzięki wsparciu udzielonemu z funduszy norweskich i EOG. Wystawa Muzeum na kółkach – 1000 lat historii na 30 metrach kwadratowych. Centralnym punktem wystawy jest interaktywna mapa każdego miasta, które odwiedza Muzeum na kółkach, na której zostały opisane ważne miejsca związane z lokalną historią żydowską. Poprzez trójwymiarową makietę sztetla opowiadamy o najważniejszych miejscach typowego polsko-żydowskiego miasteczka. Przybliżamy również trzy języki polskich Żydów – jidysz, hebrajski i polski. Muzeum na kółkach będzie w każdym województwie. Do od czerwca 2014 do kwietnia 2016 roku Muzeum na kółkach odwiedzi 47 miejscowości.

14:50 Przerwa

15:00 Case study: Projekt „Praga Gada” – budowa narracji wprost na relacjach ludzi. (Przemysław J. Olszewski, Fundacja Animacja)

15:30 Case study: Oddziaływanie dźwięku, światła, technik multimedialnych na emocje. Przykłady Muzeum Karmelitańskiego w Czernej i Muzeum Jana Pawła II w Wadowicach.

Muzeum Karmelitańskie zostało otwarte w listopadzie 2014 r. w nowo wybudowanym obiekcie na terenie XVII wiecznego klasztoru, przez 170 lat pełniącego funkcję eremu polskiej i litewskiej prowincji karmelitańskiej. Muzeum prezentuje piękną kolekcję przedmiotów liturgicznych i przedmiotów codziennego użytku zebraną przez mnichów. Jest przykładem muzeum, które zaprzęga nowoczesne technologie do pokazania atrakcyjności świata odrzucającego nowoczesność. Muzeum Dom Rodzinny Jana Pawła II w Wadowicach w nowej, multimedialnej odsłonie powstało w kwietniu 2014 r. Znajduje się w kamienicy, w której urodził się i mieszkał przez pierwsze 18 lat życia Karol Wojtyła - później św. Jan Paweł II. Miejsce tłumnie oblegane przez turystów z całego świata.Prezentacja pokazywać będzie w jaki sposób lokalizacja muzeum, rodzaj narracji ekspozycji, sposób prezentacji bohatera, koncepcja scenografii, czy zdefiniowanie odbiorcy wystawy wpływają na decyzje o wyborze określonych narzędzi budujących emocje zwiedzających. Jak buduje nastrój odpowiednie użycie światła, dźwięku, obrazu. Jak te same środki wyrazu osiągają zupełnie inne cele poprzez użycie innego kontekstu. Co może zaplanować, a czego nie może przewidzieć twórca muzeum.

1. Tam i z powrotem – budowanie ścieżki przejścia wystawy. Dlaczego fabuła nie zawsze musi mieć punkt kulminacyjny?

2. Elementy budowy narracji. Bohater, którego określa misja. Język ekspozycji.

3. Muzeum – pamięć pozawerbalna zaklęta w przedmiotach.

4. Odbiorca – podstawowy „składnik" wystawy (o zagrożeniach wystawy nie rozpoznającej emocji odbiorcy).

5. Światło w muzeum:

  • możliwości kreacyjne światła
  • jak właściwości światła decydują o scenografii
  • światło jako narzędzie kształtowania nastroju
  • rola światła w wydobyciu cech artefaktu

6. Multimedia w muzeum (film budujący i rozładowujący napięcie).

7. „Wrzucimy to do kiosku”, czyli o pojemności prezentacji multimedialnych na wystawie.

8. Personalizacja przekazu multimedialnego.

9. Dźwięk – szara eminencja wystawy

  • w jaki sposób kierujemy odbiorem obrazu
  • tworzenie ścieżki dźwiękowej – klasyfikacja dźwięków używanych na ekspozycji
  • dźwięk: nieograniczone narzędzie przedstawiania czasu
  • nadawanie znaczenia ciszy.

10. Czego w wystawie nie ma – świadoma eliminacja niektórych środków wyrazu jako narzędzie budowania wystawy.

11. Jak zadbać o spójność formy?

Barbara Kłaput, Kłaput Project

16:00 Zakończenie seminarium, wręczanie certyfikatów.

Zwiedzanie Muzeum Historii Żydów Polskich (dla zainteresowanych uczestników seminarium, które swój akces zaznaczyły w formularzu zgłoszeniowym)

Redakcja naukowa programu i prowadzenie obrad: Dorota Folga-Januszewska

Nowości wydawnicze

Dariusz Jarosz, Rzeczy, ludzie, zjawiska. Studia z historii społecznej stalinizmu w Polsce (informacja wydawnicza)

Filmy historyczne

"Jak Pan Bóg pozwoli zmartwychwstać" - przedpremierowy pokaz filmu, 2 listopada 2016